خواب و رویا

خواب هایی که می بینیم معمولا نوعی واکنش نسبت به افکار، فعالیتها و احساساتی هستند که در طول روز داشتیم. آنها بازتاب افکاری هستند که برای یکی دو روز گذشته در ذهن ما خطور می کردند. رویاها ظاهرا یکی از بخش های جدا نشدنی موجودیت ما هستند. چندی پیش آزمایشی انجام شد که در طی آن به افراد بالغ داروهایی داده میشد که اجازه حرکت سریع مردمک چشم در خواب (REM) را از آنها می گرفت. زمانی که چشم چنین حرکتی دارد، فرد مورد نظر خواب می بیند. حذف توانایی خواب دیدن تضادهای اخلاقی شدیدی را در افراد تحت آزمایش ایجاد کرد. آنها به شدت مضطرب و خشن شده بودند و نمی توانستند به راحتی بر روی مطلبی تمرکز کنند. در این آزمایش همچنین ثابت شد که هر چه فردی جوانتر باشد رویا برای حفظ سلامت او نقش محوری تری را بازی می کند.

مطالعه و تحقیق دانشمندان در زمینه خواب و رویا به یکسری نتایج جهان شمول ختم شده. اول اینکه تمام افراد حتی آنهایی که این امر را انکار می کنند خواب می بینند. خواب دیدن به اندازه نفس کشیدن یک امری بدیهی است. کودکان خیلی بیشتر از بزرگترها خواب می بینند. نوزادان در حدود 70% از خواب خود را در حال دیدن رویاهای متعدد هستند. در مقایسه، بزرگسالان تنها در 25% از خواب خود رویا می بینند. در برخی موارد ثابت شده است که حیوانات نیز خواب می بینند.

تحقیقات نشان می دهد که خواب هر فردی دارای 2 مرحله مختلف می باشد. در ابتدا افراد به خواب سبک فرو می روند. از آن به بعد به طور تدریجی وارد مراحل بعدی شده تا به مرحله ای می رسیم که به عنوان IV شناخته می شود. این مرحله یک قدم پیش تر از مرحله خواب سنگین (REM) است. در این مرحله با وجود اینکه چشم ها بسته هستند اما مردمک با حرکات تندی همراه می باشد. درست مثل این است که چشم ها در حال نگاه کردن به فیلمی هستند که بر روی پرده بسته پلک ها در حال نمایش است. در طول این مرحله مغز همانطور که در بیداری فعالیت می کند از خود واکنش نشان می دهد. و در این زمان است که عمل خواب دیدن اتفاق می افتد.

تقریبا در حدود 90 دقیقه زمان لازم است تا فرد به خواب عمیق فرو رود. زمانی که مرحله REM سپری شد مجددا این فرایند تکرار می شود. در چرخه اول این مرحله چیزی در حدود 5 دقیقه است. این میزان در طول چرخه افزایش پیدا می کند و در آخرین مرحله ممکن است تا حدود 50 دقیقه نیز به طول انجامد. بنابراین در یک شب فرد به طور نرمال در طول 20 تا 90 دقیقه خواب می بیند.

رویا شکلی از فعالیت تخیلی محسوب می‌شود که عموم مردم و همه گروههای سنی را در بر می‌گیرد. بحث رویا در روانشناسی تحت تاثیر روانشناس معروف فروید است که عقیده داشت، رویا راه اصلی جهت دستیابی به ناخودآگاه خود می‌باشد و از طریق تحلیل و تفسیر رویا می‌توان اطلاعاتی درباره آرزوهای ناخودآگاه و امیال سرکوب شده فرد بدست آورد.

رویا از دیدگاه زیستی

طبق دیدگاههای زیستی ، رویا در جریان خواب در هر شب به صورت مراحل منظم و مساوی در همه افراد دیده می‌شود. طبقه این نظر ، زیاد شدن یک ماده شیمیایی در مغز به نام استیل کولین ، باعث فعال شدن یک دستگاه در مغز به نام دستگاه فعال ساز شبکه‌ای می‌شود و نتیجه این واکنش به شکل رویا نمایان می‌شود.

ارتباط خواب و رویا
تصویر

بحث رویا همواره با عمل خواب و خوابیدن مطرح بوده است. خواب به عنوان یک حالت ناخودآگاه تعریف می شود که با تحریکات حسی می‌توان شخص را از آن بیدار کرد. در صورتیکه اغما یا کما حالتی ناخودآگاه است که نمی‌توان شخص را بیدار کرد. خواب در اثر فعالیت خاص مغز رخ می‌دهد که آنرا توسط امواج مغزی مشاهده می‌کنند. امواج مغزی نیز با گذاشتن یکسری سیم و الکترود بر روی قسمتهای مختلف ، قابل ثبت می‌باشند که از طریق دستگاه الکتروانسفالوگرافی این کار را انجام می‌دهند.

پس بحث رویا نیز که یکی از مراحل در مراحل خواب است با امواج مغزی ارتباط می‌یابد و مرحله رویا دیدن نیز دارای امواج مغزی مخصوص به خود می‌باشند که توسط آنها می‌توان فهمید که شخص چه موقع خواب می‌بیند. امواج مغزی ، فعالیت الکتریکی مغز را نشان می‌دهند. پس با توجه به این مطالب باید گفت در هنگام خواب ، مغز کاملا فعال است و فعالیتهایی را انجام می‌دهد که می‌توان از طریق امواج مغزی آنها را ثبت و مشاهده کرد.
امروزه رویا را خدمتکار روانشناسی در روانپزشکی می‌دانند. در بسیاری از کشورهای پیشرفته ، در آزمایشگاه‌های روانشناسی ، رویاهای اشخاص مورد آزمایش قرار می‌گیرد و به محض خواب دیدن از آنها می‌پرسند و ضبط می‌کنند و بعد بر روی آنها بررسی و تحقیق می‌نمایند. در این زمینه و شناخت هر چه بیشتر رویا و مکانیسم آن ، رفته رفته نظریه‌های بهتر و قابل قبول‌تری جانشین نظریه‌های قبلی می‌گردند.